ميرزا مهدي خان استر آبادى

مقدمه 8

جهانگشاى نادرى ( فارسى )

كتاب جهانگشاست « 1 » برمىآيد كه او ناظر بسيارى از وقايع بعد از نادر نيز بوده است . بعضىها مرگ او را بين سالهاى 1175 و 1180 هجرى قمرى گمان برده‌اند و بعض ديگر او را تا 1182 زنده دانسته‌اند ، ولى هيچيك از اين اقوال مبتنى بر اصل مسلمى نيستند . اما لقب كوكب : ريو لقب او را « كوكبى » و استورى « Storey » « كوكب » مىآورد . در صبح گلشن ( ن - 1295 ) ذيل كلمهء « كوكب » اين لقب براى ميرزا مهدى خان آمده ولى در ذيل نام « ميرزا مهدى خان » ابدا اشارتى بلقب « كوكب » براى او نشده است . واله داغستانى در رياض الشعراء ( نسخهء خطى كتابخانهء ملى بشمارهء 1531 ) از ميرزا مهديخانى ملقب به كوكب نام ميبرد ولى متعرض اين نمىشود كه ميرزا مهدى خان مورد بحث او منشى نادر نيز بوده است . خود ميرزا مهديخان در مصنفاتش ذكرى از لقب « كوكب » براى خود نميكند و آذر بيگدلى نيز در آتشكدهء آذر متعرض اين لقب براى او نميشود . - ظاهرا همانطور كه در فهرست كتابخانهء مركزى دانشگاه - جلد دوم - ذيل شرح حال « ميرزا مهديخان منشى » حدس زده شده است اين لقب بايد از آن ديگرى باشد نه ميرزا مهديخان منشى . در آنجا ملقّب به آن شاعر هندى آمده ولى با بودن فرمان سابق الذكر باحتمال اقرب بيقين مىتوان ملقّب به آن را ميرزا مهديخان صاحب فرمان دانست نه ميرزا مهديخان منشى نادر كه متأسفانه همين اشتباه در تشخيص صاحب فرمان موجب حدس لقب « كوكب » و پندارهايى براى اوائل زندگى او شده است . اما مصنفات ميرزا مهدى خان . آنچه مشهور و در تذكره‌ها و فهارس كتابخانه‌ها آمده ميرزا مهديخان را پنج كتاب زير بوده است : درّهء نادره - سنگلاخ - مبانى اللغة - منشآت - جهانگشاى نادرى . - در زير براى هريك چند سطرى آورده مىشود :

--> ( 1 ) - « هرگاه صاحبدلى بهم رسد مقدمات بعد دولت نادرى و كيفيت آشوب و فتنه آن زمان را كه از حد و حصر افزون . . . » . ( صفحهء 433 تاريخ جهانگشاى نادرى )